Ngựa trên màn bạc: từ biểu tượng sức mạnh đến linh hồn tự do

	Khi 70 nghệ sĩ cùng 'phi nhanh như ngựa' đại náo đại nhạc hội Tết, 'Gala nhạc Việt 2026' hứa hẹn 'càn quét' mọi bảng xếp hạng
	Lý Nhã Kỳ mang ngựa về resort chụp ảnh, tái hiện khí chất Tết Bính Ngọ

Ngay từ thời kỳ điện ảnh câm, con ngựa đã trở thành nhân vật trung tâm. Năm 1878, chuỗi ảnh chuyển động The Horse in Motion của Eadweard Muybridge – dù chưa phải phim điện ảnh đúng nghĩa – đã đặt nền móng cho việc ghi lại chuyển động của ngựa, và cũng gián tiếp mở ra lịch sử điện ảnh. Từ khoảnh khắc đó, vó ngựa đã song hành cùng máy quay, đưa khán giả đi qua những miền viễn Tây hoang dã, những chiến địa khốc liệt, những thảo nguyên mênh mông và cả thế giới thần thoại.

Ở dòng phim sử thi và chiến tranh, ngựa hiện lên như cánh tay nối dài của con người. Ben-Hur (1959) với trường đoạn đua xe ngựa kéo dài hơn 10 phút vẫn được xem là một trong những cảnh quay vĩ đại nhất lịch sử Hollywood. Những con ngựa trắng – xám lao đi trong bụi cát, mang theo sinh mạng của cả người lẫn thú, tạo nên cảm giác vừa choáng ngợp vừa rùng mình. Ở đây, ngựa không chỉ phô diễn sức mạnh thể chất, mà còn là biểu tượng của danh dự và thù hận, của cuộc đối đầu sinh tử giữa những con người bị cuốn vào bánh xe lịch sử.

Ben Hur (1959) với những những con ngựa trắng lao đi trongh bụi cát

Tinh thần ấy được tiếp nối trong The Lord of the Rings (2001–2003), khi những kỵ binh Rohan cưỡi ngựa xông pha trận mạc. Đạo diễn Peter Jackson từng khẳng định ông muốn khán giả “cảm nhận được hơi thở và nhịp tim của loài ngựa” trong mỗi cảnh chiến đấu. Và quả thật, hình ảnh vua Théoden cùng đoàn kỵ sĩ lao xuống chiến trường Pelennor đã trở thành biểu tượng điện ảnh: vó ngựa vang dội như sấm, mang theo niềm hy vọng mong manh giữa bóng tối tuyệt vọng. Ở đó, ngựa không chỉ phục vụ con người; chúng là đồng minh, là linh hồn của cả một dân tộc hư cấu.

The Lord of the Rings (2001–2003),

Nếu chiến tranh cho thấy mặt dữ dội, thì điện ảnh cũng dành cho ngựa một không gian nhân văn và đầy nước mắt. War Horse (2011) của Steven Spielberg kể câu chuyện chiến tranh Thế chiến thứ nhất qua số phận chú ngựa Joey. Điều đặc biệt là bộ phim không đặt con người ở trung tâm, mà để khán giả nhìn cuộc chiến qua “đôi mắt của ngựa”. Joey bị kéo khỏi đồng cỏ yên bình, bị cưỡi qua chiến hào, dây thép gai và đạn pháo. Mỗi cú ngã, mỗi tiếng hí là một lần khán giả nhận ra sự phi lý và tàn nhẫn của chiến tranh. Spielberg không lý tưởng hóa loài ngựa, ông để chúng sợ hãi, đau đớn và kiệt sức – rất giống con người – và chính điều đó khiến bộ phim trở nên ám ảnh.

War Horse (2011) của Steven Spielberg kể câu chuyện chiến tranh Thế chiến thứ nhất

Ở một góc nhìn khác, điện ảnh thể thao đã khắc họa ngựa như biểu tượng của niềm tin và khả năng vượt lên số phận. Seabiscuit (2003) là câu chuyện có thật về một con ngựa đua nhỏ bé, bị đánh giá thấp nhưng đã trở thành huyền thoại nước Mỹ trong thời kỳ Đại suy thoái. Hành trình của Seabiscuit song song với hành trình của những con người tổn thương, thất bại và tìm cách đứng dậy. Trên đường đua, vó ngựa vang lên không chỉ là âm thanh của tốc độ, mà là lời khẳng định rằng hy vọng vẫn tồn tại, ngay cả khi mọi thứ tưởng chừng sụp đổ.

Không thể không nhắc đến hoạt hình – nơi ngựa được trao tiếng nói nội tâm rõ ràng nhất. Spirit: Stallion of the Cimarron (2002) kể câu chuyện về một con ngựa hoang không chịu khuất phục trước con người. Spirit không nói bằng lời, nhưng từng ánh mắt, từng cú phi nước đại đều chứa đựng khát vọng tự do mãnh liệt. Bộ phim trở thành bản tuyên ngôn nhẹ nhàng nhưng mạnh mẽ về quyền được sống đúng bản năng. Với nhiều thế hệ khán giả, Spirit không chỉ là nhân vật hoạt hình, mà là ký ức tuổi thơ gắn với tinh thần “không ai có thể thuần hóa được tự do”.

Bên cạnh những tác phẩm tiêu biểu đã trở thành kinh điển, hình ảnh con ngựa còn âm thầm hiện diện trong nhiều dòng chảy điện ảnh khác, để lại dấu ấn không ồn ào nhưng bền bỉ. Ở thể loại viễn Tây cổ điển của Hollywood, từ Stagecoach cho tới Dances with Wolves, ngựa là biểu tượng của biên cương – nơi con người đối diện thiên nhiên rộng lớn và chính bản ngã của mình. Trên những con đường đất đỏ, vó ngựa gõ nhịp đơn độc giữa sa mạc mênh mông, gợi cảm giác tự do nhưng cũng đầy hiểm nguy. Không có ngựa, miền viễn Tây sẽ mất đi linh hồn, và câu chuyện chinh phục nước Mỹ cũng không thể kể trọn vẹn.

Seabiscuit (2003) dựa trên câu chuyện có thật

Điều thú vị là càng về sau, điện ảnh càng nhìn con ngựa với con mắt nhân bản hơn. Nếu trước kia ngựa thường gắn với hình ảnh anh hùng nam tính, sức mạnh và chiến công, thì các tác phẩm hiện đại lại chú ý nhiều hơn đến mối quan hệ giữa người và ngựa. The Horse Whisperer (1998) là một ví dụ tiêu biểu: con ngựa bị tổn thương tâm lý sau tai nạn, và hành trình chữa lành của nó song song với hành trình chữa lành của con người. Ở đây, ngựa không còn là kẻ phục tùng, mà là một sinh thể có cảm xúc, có nỗi sợ, có ký ức. Điện ảnh dùng hình ảnh ngựa để nói về sự thấu cảm – rằng muốn tiến lên, con người trước hết phải học cách lắng nghe.

The Horse Whisperer (1998)

Không thể không nhắc đến yếu tố đạo đức và phúc lợi động vật trong điện ảnh hiện đại. Sau những tai nạn từng gây tranh cãi trong lịch sử Hollywood, ngành công nghiệp phim ảnh ngày nay áp dụng những tiêu chuẩn nghiêm ngặt khi sử dụng ngựa trên phim trường. Các tổ chức bảo vệ động vật, kỹ xảo số và huấn luyện chuyên nghiệp đã góp phần thay đổi cách điện ảnh đối xử với loài vật gắn bó lâu đời này. Chính sự thay đổi đó cũng phản ánh bước tiến trong nhận thức của con người: từ việc coi ngựa là công cụ, đến việc xem chúng là bạn đồng hành.

Ở bình diện văn hóa, con ngựa trên màn bạc còn mang ý nghĩa kết nối ký ức tập thể. Với nhiều thế hệ khán giả Việt Nam, hình ảnh ngựa gắn liền với phim cổ trang, phim lịch sử, với tiếng vó ngựa dồn dập báo hiệu biến cố triều đại, hay cảnh chia ly nơi biên ải. Dù bối cảnh Đông hay Tây, hiện đại hay cổ xưa, con ngựa luôn đứng ở ranh giới giữa ra đi và trở về, giữa khởi đầu và kết thúc. Đó là lý do vì sao hình ảnh này dễ chạm vào cảm xúc sâu kín của người xem.

Khi Tết con Ngựa đến, nhìn lại hành trình của loài ngựa trong điện ảnh không chỉ là một cuộc hoài niệm nghệ thuật, mà còn là lời nhắc nhở nhẹ nhàng. Trong một thế giới ngày càng vội vã, con ngựa trên màn bạc nhắc ta về nhịp điệu nguyên sơ của sự sống: bước đều, tiến thẳng, đôi khi mệt mỏi nhưng không dừng lại. Điện ảnh đã lưu giữ khoảnh khắc ấy qua từng khuôn hình, để mỗi độ xuân về, vó ngựa lại vang lên trong ký ức – thôi thúc con người bước sang năm mới với niềm tin, sức bền và khát vọng tự do chưa bao giờ cũ.

	Khi 70 nghệ sĩ cùng 'phi nhanh như ngựa' đại náo đại nhạc hội Tết, 'Gala nhạc Việt 2026' hứa hẹn 'càn quét' mọi bảng xếp hạng
	Lý Nhã Kỳ mang ngựa về resort chụp ảnh, tái hiện khí chất Tết Bính Ngọ