Ấn tượng từ cuộc gặp gỡ 3 sinh viên - đạo diễn trẻ của Liên hoan phim sinh viên lần thứ nhất

	Liên hoan phim Sinh viên 2017: Ba 'Cánh chim' xuất sắc đã về đích!
	'Tiếng thét' giành giải nhất tại Liên hoan phim sinh viên lần thứ nhất

Tất cả, ngoài kiến thức được tiếp nhận từ thầy cô, không thể nói họ còn non nớt nữa. Đó là cách tư duy, sự cảm nhận, lý giải về cuộc sống, cùng bản lĩnh để sáng tạo và gieo cảm xúc… Tạp chí TGĐA vừa có cuộc gặp gỡ để lắng nghe quá trình làm phim của 3 sinh viên tiêu biểu đoạt giải thưởng cao.

Tiếng thét - đạo diễn Hồ Minh Khoa (giải nhất)

Day dứt từ tiếng dội

Trong một lần đi tìm chất liệu cho bộ phim, Khoa đã tới nghĩa trang Bình An để thực địa. Tại đây, một hình ảnh đối lập khác biệt thực sự thu hút Nam. Đó là một khu mộ được xây toàn những phiến đá trắng, nhưng bất ngờ lại xuất hiện một phiến mộ đá màu đen duy nhất nằm ở giữa. Trong lúc quan sát và kết nối với cảm giác lẻ loi đó, Nam thoáng nghe một âm thanh ở đâu đó khiến mình mất tập trung. Âm thanh vẫn chạy đồng đều, bình thường, nếu ta không tập trung nghe thì khó có thể nhận ra và càng không thể quên được thứ âm thanh cứ liên tục và lặp lại đó. Theo thói quen tò mò Nam đảo mắt nhìn xung quanh rồi nhận ra nguồn cơn của âm thanh ấy. Một nhà máy nước nằm cạnh nghĩa trang, rồi chợt hiểu ý nghĩa nơi an nghỉ cùng sự bình an cuối cùng của con người sau khi mất đã không còn nữa. Cái âm thanh đại diện cho sự phát triển ấy sẽ tiếp tục “giám sát” ta ngay cả khi đã mất. Đó là cái tứ khiến Nam phải thực hiện và Tiếng thét ra đời.

Camera - Người quan sát khách quan về ngôn ngữ hình

Về giải pháp hình ảnh Nam muốn tiếp cận theo hướng quan sát một cách khách quan. Camera đóng vai trò như một người quan sát, không tham dự vào câu chuyện mà chỉ ở đó, đủ gần và xa để quan sát được mọi thứ diễn ra. Từ những trải nghiệm chứng kiến khói bụi của xã hội công nghiệp và đô thị hóa, đến những nỗi đau của bạn bè và người thân mà không thể giúp được gì. Tất cả là cảm giác khó chịu và bất lực mà Nam muốn gửi tới cho người xem. Khung hình hẹp 4:3 cũng là giải pháp bổ trợ cho cảm giác ấy. Ngoài ra còn kết hợp với phần lớn góc máy sử dụng ống kính góc rộng để tạo nên một cảm giác mâu thuẫn trong chính khung hình của mình, thể hiện mọi thứ chật hẹp và gò bó nặng nề của việc tồn tại, nhưng nhân vật lại luôn cảm thấy trống vắng và lẻ loi trong hiện thực ấy.

Âm thanh là nhân vật - Nhà máy là biểu tượng

Để tái hiện không gian của quá khứ đã ảnh hưởng đến tâm lý nhân vật mà không phải kể lể dài dòng, Nam chọn khai thác bằng âm thanh, có thể đóng vai trò như một dạng sang chấn đối với đời sống của con người. Những âm thanh ồn ào của nhà máy, của xây dựng, tự coi mình như là biểu hiện của sự phát triển công nghiệp và đô thị, xâm lấn vào đời sống riêng tư và vào cả không gian tâm linh của con người. Âm thanh ấy như một sự giám sát, luôn đeo đẳng xuyên suốt bộ phim và cảm giác của cả người xem. Nam xem hình ảnh và âm thanh của nhà máy như một biểu tượng sang chấn mang tính đương đại. Điều Nam muốn đề cập là cuộc sống vẫn sẽ tiếp tục dữ dội, mọi thứ vẫn sẽ liên tục phát triển, còn con người vẫn sẽ tiếp tục gánh chịu những sang chấn nặng nề từ sự phát triển đó...

Quỹ hỗ trợ cộng đồng - Nơi chia sẻ cho sự sáng tạo trẻ

Ngay từ đầu đặt bút viết kịch bản, Nam đã xác định tất cả mọi quyết định sáng tạo cần nằm trong tầm kiểm soát và không vượt quá con số cần thiết. Càng rõ ràng bao nhiêu trong mỗi quyết định, thì càng dễ để xác định được những cảm xúc mà ta muốn khán giả cảm thấy khi xem phim. Việc làm sao để có kinh phí thực hiện bộ phim. Nam đã viết bài kêu gọi hỗ trợ từ quỹ cộng đồng với kinh phí là 25 triệu đồng. Trong bài Nam trình bày tổng quan về bộ phim, tuyên bố của đạo diễn, thông tin cá nhân những vai trò chính trong ê-kip, và cho người xem tham khảo về cảm giác và thông điệp mà phim sẽ đem lại. Kết quả có người hỗ trợ từ vài chục nghìn, đến vài triệu đồng, cuối cùng đã đủ kinh phí để phim bấm máy.

Bối cảnh - Nan giải khi đi chọn cảnh

Đó là 2 bối cảnh quan trọng. Một là đoạn đường đi ngang qua nhà máy ở cảnh kết và khu nghĩa trang có nhà máy nằm bên cạnh.

Về con đường đi ngang qua nhà máy, trong kịch bản đầu tiên là ở trước cổng nhà máy có nhiều công nhân cuốc bộ đi làm về. Nhưng điều đó gần như bất khả thi. Muốn có khung hình với nhiều công nhân thì phải mặc trang phục giống nhau sẽ phải bỏ nhiều tiền để thuê diễn viên quần chúng thì làm sao đủ kinh phí. Còn nếu thực hiện trực tiếp cầm máy quay luôn, thì phục trang lại không như ý, mise-en-scene không đồng đều, và họ không cuốc bộ mà chỉ chạy xe về nhà. Nam đã quyết định thay đổi kịch bản nhưng vẫn phù hợp với tinh thần câu chuyện. Thay vì cho nhân vật bị chìm vào dòng người công nhân hối hả đi về, thì cho nhân vật nhỏ bé đi ngang qua khung hình với hậu cảnh là nhà máy đang hoạt động, tiền cảnh là những chiếc xe bồn ra vào khu công nghiệp.

Về bối cảnh nghĩa trang có nhà máy, ban đầu Nam rất thích nghĩa trang Bình An, nhưng do không xin được giấy phép. Thế là ê-kip đi tìm khắp nơi từ Sài Gòn xuống Bình Dương, rồi ra tận Bình Chánh. Mà mỗi lần tìm được chỗ nào trông ưng mắt thì lại vướng lý do giấy phép không được chấp nhận. May mắn khi được giới thiệu tới nghĩa trang Lái Thiêu, nơi đã có nhiều đoàn làm phim và đài truyền hình tới quay. Khá bất ngờ khi tới thực địa, bối cảnh đạt gần với ý đồ trong kịch bản và giấy phép xin dễ dàng hơn.

Phía sau người lính - đạo diễn Lê Thị Diễm Quỳnh (giải nhì)

Câu chuyện về người lính đi tìm đồng đội đã hy sinh

Minh Châu - một nhà văn già sắp chạm tới giây phút cuối đời, ông kể lại cho An - người vợ đã khuất của mình về quyển sách mà ông đã mất cả đời để hoàn thành. Năm 21 tuổi Châu gặp An tại lớp học của bố mình - ông Sơn. Ở tuổi đôi mươi với những suy tư đi tìm sáng tác của bản thân mình, Châu quyết định tham gia chiến tranh, tìm giọng văn mà ông Sơn từng dạy cho anh. An với sự dịu dàng và thấu hiểu, cô tiếp thêm niềm tin theo Châu suốt hành trình, trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc đời và văn chương của anh.

Năm 1966, trong một chiến dịch đầy khốc liệt, Châu nhận nhiệm vụ tìm lại những người đồng đội đã ngã xuống trên chiến trường để đưa họ về nơi an nghỉ cuối cùng. Tại đây anh bắt gặp Ricard – một người lính Mỹ, thân thể kiệt quệ, nằm co ro giữa bụi cây. Trong đôi bàn tay run rẩy của Ricard là tấm ảnh cũ kỹ của mẹ, ánh mắt anh ta chất chứa nỗi sợ hãi và hy vọng mong manh. Ricard ngước nhìn Châu, không còn là ánh mắt của kẻ thù, mà như một con người đang khao khát được sống. Ricard bày tỏ nỗi lòng về cuộc chiến, sự thật bên Ricard, Châu lặng người, không còn thấy trước mặt mình là một kẻ đối địch, mà là một linh hồn trần trụi trong nỗi đau chung của nhân loại. Trong khoảnh khắc đó, giữa sự sống và cái chết, hai con người tưởng như xa lạ lại chạm vào nhau bằng sự đồng điệu, như những mảnh vỡ tìm được sự an ủi giữa cơn bão của thời cuộc.

Dư âm quá khứ cùng thông điệp nhân văn

Thông điệp của phim là sự nhìn lại về một thời đại của người trẻ. Về câu chuyện từ quá khứ nhưng dư âm của nó có thể kéo dài đến ngày sau. Sau chiến tranh là sự tha thứ. Những người Việt Nam, sau nhiều năm chiến đấu gian khổ, dần học cách tha thứ cho những đối thủ cũ, thậm chí là cho cả những nỗi đau mà lịch sử để lại. Điều này không có nghĩa là quên đi những gì đã xảy ra, mà là chọn cách tiến về phía trước với sự bao dung, không để hận thù chi phối. Những năm tháng chiến tranh là khoảng thời gian thử thách tinh thần dân tộc, nhưng cũng là thời điểm hình thành một thái độ khoan dung sâu sắc. Người Việt không chỉ chiến đấu để giành độc lập mà còn chiến đấu để gìn giữ giá trị nhân văn, điều này thể hiện rõ qua cách họ tiếp nhận hòa bình – không phải bằng lòng thù hận mà bằng sự hòa giải và xây dựng. Khoan dung với sự khác biệt: Thể hiện rõ tinh thần mở lòng trước những ảnh hưởng văn hóa ngoại lai.

Cuốn sách Agonie de l'Indochine không bị coi là một biểu tượng của sự xâm lược, mà là một cầu nối giúp người Việt hiểu thêm về những góc nhìn khác nhau, từ đó làm giàu thêm nội dung văn hóa và tư duy của mình. Dù phải đối mặt với vô vàn thách thức, người Việt vẫn giữ được một tinh thần cởi mở, sẵn sàng học hỏi và tiếp nhận cái mới. Khoan dung, ở đây, không chỉ là tha thứ mà còn là sự chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt, như cách thầy Sơn khuyên Châu rằng “Thế giới này rộng lớn lắm”. Văn chương: Tiếng nói vượt thời gian. Bối cảnh Việt Nam trải dài qua các thời kỳ biến động – chiến tranh, đấu tranh giành độc lập, và xây dựng hòa bình. Và văn học không chỉ lưu giữ ký ức thời đại mà còn là công cụ chữa lành, tạo sự khoan dung trong lòng người Việt sau chiến tranh. Văn chương bất tử: Câu nói của Châu – “Anh mơ tới ngày gương mặt của những người bạn cùng chiến đấu sẽ khắc họa thời đại chúng ta” – nhấn mạnh vai trò của văn học trong việc làm bất tử một thời đại. Văn học không chỉ ghi chép mà còn dựng xây và bảo tồn giá trị con người. Tôn trọng quá khứ và hiện tại: Văn chương giúp lưu giữ ký ức của thời đại, nhưng cũng đồng thời mở ra con đường để các thế hệ hiểu nhau hơn. Qua các trang viết của Châu, những ký ức đau thương của chiến tranh không chỉ được khắc họa mà còn được chữa lành được chuyển tải qua bộ phim.

Hồi ức người lính - đạo diễn Cao Nguyễn Huy Hoàng (giải ba)

Từ trang sử hào hùng đến hình ảnh người lính giữa 2 chiến tuyến

Nguồn cảm hứng của Hoàng được đọng mãi từ khi học lịch sử ở trường phổ thông, nhất là những trang sử của dân tộc thời kỳ chiến tranh chống Mỹ cứu nước. Luôn ám ảnh bởi một câu hỏi về những người lính từ hai phía ở hai miền Nam - Bắc. Họ mang hai hệ tư tưởng khác nhau, đối diện nhau giữa lằn ranh sống chết nơi chiến trường, điều gì sẽ thực sự xảy ra trong sâu thẳm tâm hồn họ?

Hồi ức người lính là câu chuyện về một người lính già trở về khu rừng xưa tìm hài cốt đồng đội, đối diện với quá khứ đầy mất mát và đau thương, để nhận ra rằng ngay cả trong chiến tranh khốc liệt, con người vẫn có thể tìm thấy sự đồng cảm với nhau.

Góc nhìn mới về tính bản thiện, sự đồng cảm của con người

Hoàng không muốn kể lại một câu chuyện chiến tranh thuần túy về những trận đánh hay việc phân định đúng sai. Thông qua tính bản thiện và sự đồng cảm giữa con người với con người, dẫu cho họ có đang ở hai bờ chiến tuyến. Trước khi khoác lên mình bộ quân phục và lý tưởng của mỗi bên, họ đều có một điểm chung thiêng liêng nhất: Đều là những chàng trai trẻ đôi mươi, đều biết sợ hãi trước cái chết, đều khao khát hòa bình, đều có những người mẹ mòn mỏi chờ đợi ở quê nhà và hơn cả họ đều là con người Việt Nam bị đẩy vào một cuộc chiến phi nghĩa. Khoảnh khắc người lính Việt Nam cộng hòa hạ nòng súng, không nổ súng vào Quốc mà chọn cách trao lại tấm ảnh của một người lính đã khuất, chính là khoảnh khắc mà tình đồng bào, tình người đã vượt lên trên mọi hận thù của chiến tranh.

Bối cảnh của phim được quay hoàn toàn 4 ngày trong rừng. Có những ngày trời đổ mưa thất thường. Cả đoàn phim ướt hết khiến cả ê-kip phải nghỉ sớm không thể tiếp tục quay. Và để bù lại tiến độ, cả ê-kip lại phải gọi nhau dậy từ lúc 3 giờ sáng hôm sau, vào rừng để quay bù những cảnh quay thiếu. Đó là chưa kể tới sự tấn công của muỗi, nhện, côn trùng ở khắp nơi trong rừng khiến ai nấy đều mệt mỏi. Do bối cảnh rộng toàn rừng nên đã có lúc đi lạc, không khí dưới những tán cây lớn khiến vô cùng ngột ngạt và oi bức. Đỉnh điểm là có một diễn viên đã bị sốc nhiệt ngay trên set quay vì không chịu nổi sự khắc nghiệt của môi trường này. Song chính những cái ướt lạnh của mưa rừng, những vết đốt của côn trùng, hay cái nóng hầm hập đến mức sốc nhiệt... tất cả đã đẩy diễn viên, ê-kip vào một trạng thái vật lý chân thực nhất. Các bạn không phải 'diễn' sự mệt mỏi hay hoảng sợ nữa, mà đó là những giọt mồ hôi, sự kiệt sức thật sự. Vô tình, chính sự khắc nghiệt của tự nhiên đã giúp đoàn phim trải nghiệm và tái hiện lại được một phần nào bối cảnh khốc liệt mà những người lính năm xưa từng phải đối mặt.

Liên hoan phim Sinh viên 2017: Ba 'Cánh chim' xuất sắc đã về đích! (TGĐA) - Tối 13/1, đêm tổng kết và trao giải Liên hoan phim Sinh viên ...

'Tiếng thét' giành giải nhất tại Liên hoan phim sinh viên lần thứ nhất (TGĐA) - Ngày 25/3, Khoa Âm nhạc, Sân khấu và Điện ảnh của trường Đại ...