Nâng cao chất lượng phim truyền hình bằng ngôn ngữ điện ảnh, gắn với giá trị văn hóa và di sản dân tộc

	'Gương mặt điện ảnh': Hồ Bảo Kha được đạo diễn Nhâm Minh Hiền 'đặt cọc' cho bộ phim truyền hình mới
	Đạo diễn Nhâm Minh Hiền nghẹn ngào nói về cố diễn viên Thủy Phạm: 'Hoàn thành vai diễn được 3 ngày thì mất'

TGĐA xin được trích lại bài phát biểu tham luận của anh.

Đạo diễn - NSƯT Nhâm Minh Hiền

Tôi đã đi qua nhiều giai đoạn phát triển của phim truyền hình Việt Nam, từ những năm tháng điều kiện sản xuất còn nhiều thiếu thốn đến thời kỳ công nghệ thay đổi từng ngày. Khán giả hôm nay có thể xem phim vào bất cứ thời điểm nào, chỉ bằng một nút chạm trên chiếc điện thoại thông minh.

Một bộ phim Việt Nam hiện được đặt cạnh các bộ phim nước ngoài trên cùng một màn hình tivi hoặc điện thoại. Khán giả có nhiều lựa chọn hơn, đồng thời cũng khó tính hơn. Họ quan tâm đến câu chuyện, diễn xuất, hình ảnh, âm thanh và cách bộ phim tạo ra cảm xúc. Tôi xem đó vừa là áp lực, vừa là thử thách tích cực để những người làm nghề nhìn lại phương pháp sáng tác của mình. Theo tôi, phim truyền hình không nhất thiết phải biến thành phim điện ảnh. Điều quan trọng là phim truyền hình phải kể chuyện bằng hình ảnh ngày càng tinh tế hơn.

Một bộ phim truyền hình có câu chuyện hay thôi thì chưa đủ. Câu chuyện ấy còn phải được chuyển hóa thành hình ảnh, âm thanh, nhịp điệu và cảm xúc để tạo nên sức hấp dẫn đối với khán giả hôm nay. Tư duy đó cần bắt đầu ngay từ khi viết kịch bản. Người biên kịch phải hình dung được câu chuyện bằng hình ảnh. Đạo diễn phải tổ chức được không gian, tiết tấu và ngôn ngữ kể chuyện… Ê-kip phải cùng hướng đến một tinh thần chung của tác phẩm.

Tôi đánh giá cao một số phim truyền hình gần đây như Gặp em ngày nắng, Không thời gian, Hoa sữa về trong gió và Mẹ Rơm. Mỗi bộ phim có cách kể chuyện khác nhau, nhưng đều cho thấy sự chăm chút trong hình ảnh, bối cảnh, diễn xuất và nhịp điệu thể hiện. Điều đáng quý là dù sử dụng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, những tác phẩm này vẫn giữ được chất liệu đời sống Việt Nam. Đó là những câu chuyện gần gũi với xã hội, gia đình và con người hôm nay. Các bộ phim không xa rời thực tế, không lai căng, mà vẫn tạo được sự đồng cảm với khán giả. Từ đó, chúng ta có thể đặt ra một câu hỏi: đối với phim Việt hóa, làm thế nào để một câu chuyện nước ngoài trở thành câu chuyện của người Việt?

Thời gian qua, một số bộ phim như Người phán xử, Thương ngày nắng về và Cha tôi, người ở lại cho thấy khán giả Việt Nam hoàn toàn có thể đón nhận những câu chuyện được Việt hóa từ nước ngoài. Tuy nhiên, chuyển thể theo hướng Việt hóa không có nghĩa là chỉ thay tên nhân vật, thay đổi bối cảnh, trang phục, chỉnh lời thoại, rồi kể lại nguyên bản câu chuyện cũ. Muốn tác phẩm đến được với khán giả Việt Nam, người làm phim phải tìm ra tâm lý, đời sống, văn hóa và những giá trị tinh thần phù hợp với con người Việt Nam. Nhất là phải hiểu biết về pháp luật Việt Nam.

Tôi xin phép kể về bản thân mình đã trải nghiệm một phim Việt hóa đạt trên 5 tỷ lượt xem trên các nền tảng. Trong quá trình thực hiện bộ phim Hạnh phúc bị đánh cắp, chúng tôi xác định ngay từ đầu rằng không thể sao chép nguyên vẹn tác phẩm truyền hình Hàn Quốc là Jang Bo Ri. Chúng tôi đã dùng quy trình làm phim điện ảnh áp dụng cho bộ phim này với chất lượng hình ảnh cao và gắn với giá trị văn hóa và nghề truyền thống. Nếu trong phiên bản gốc, trang phục Hanbok giữ vị trí quan trọng trong mạch truyện, thì ở phiên bản Việt, áo dài, tranh thêu và nghề thêu tay truyền thống trở thành những yếu tố trung tâm của câu chuyện.

Chúng tôi tiến hành Việt hóa tác phẩm từ khâu xây dựng nhân vật, bối cảnh, quan hệ gia đình cho đến cách ứng xử và gần như viết lại lời thoại, nhất là pháp luật Việt Nam khác xa pháp luật Hàn và nhiều phim đã bị sai ở chuyện này. Mục tiêu là để câu chuyện không còn xa lạ với khán giả Việt Nam, mà trở thành một câu chuyện gần gũi với đời sống và tâm lý của người Việt. Đằng sau nghề thêu là câu chuyện về gia đình, về ký ức con người, về tình yêu nghề và nỗ lực gìn giữ một giá trị nghề truyền thống đang có nguy cơ bị lãng quên. Tôi cho rằng đó là lúc văn hóa trở thành ngôn ngữ điện ảnh, chứ không còn là phần trang trí cho bộ phim.

Theo số liệu được đơn vị phát hành công bố, Hạnh phúc bị đánh cắp đến nay đã đạt hơn 5 tỷ lượt xem trên các nền tảng và kết quả này cho tôi thêm niềm tin rằng khán giả Việt Nam hoàn toàn có thể đón nhận một câu chuyện chuyển thể, nếu chúng ta biết biến câu chuyện ấy thành câu chuyện của đất nước, con người và văn hóa dân tộc mình. Đặc biệt là nghề truyền thống và di sản văn hóa mà không đất nước nào có được như đất nước chúng ta. Điều quan trọng là người làm phim phải đi vào bản chất của văn hóa, gắn với con người, với câu chuyện và với cảm xúc của nhân vật.

Giữ gìn di sản không có nghĩa là đóng khung di sản trong quá khứ. Điều cần thiết là làm cho những giá trị ấy tiếp tục sống trong các câu chuyện của hôm nay. Di sản phải có hơi thở của đời sống và phải có người kể để được khán giả trong nước cũng như bạn bè quốc tế biết đến. Từ những suy nghĩ trên, tôi xin đề xuất với Hội Điện ảnh Việt Nam một số nội dung.

- Một là, Hội nên tổ chức thường xuyên hơn những buổi gặp gỡ giữa các thế hệ làm nghề. Người đi trước chia sẻ kinh nghiệm, người trẻ mang đến cách nghĩ mới, công nghệ mới và những cách tiếp cận khán giả mới, tổ chức giao lưu với các đoàn phim nước ngoài để học hỏi kinh nghiệm.

- Hai là, tạo điều kiện để người làm phim đi thực tế sáng tác nhiều hơn, tới những vùng đất khác nhau, gặp những con người khác nhau, nghe họ nói, nhìn họ sống… cảm nhận được ánh sáng, màu sắc, âm thanh, ngôn ngữ hình ảnh… để sáng tạo trong cách kể chuyện của mình.

- Ba là, chúng tôi mong Hội điện ảnh Việt Nam tổ chức nhiều sân chơi hơn cho thế hệ trẻ các thể loại phim ngắn và phim cực ngắn, phim hoạt hình, phim tài liệu, phim khoa học và đặc biệt phim ứng dụng A.I - theo xu hướng phát triển của quốc tế.

Công nghệ trí tuệ nhân tao đang mở ra nhiều khả năng sáng tạo vô hạn, giúp chúng ta làm phim rất nhiều nhưng tôi nghĩ, công nghệ chỉ nên là công cụ hỗ trợ, vì khán giả không xem phim để nhìn thấy công nghệ mà là: Khán giả muốn được chạm vào cảm xúc, muốn nhìn thấy con người có hơi thở đời sống trong câu chuyện phim chúng ta.

Phim truyền hình Việt Nam đang đứng trước nhiều thử thách, nhưng cũng có rất nhiều cơ hội. Chúng ta có câu chuyện riêng, có nhiều di sản văn hóa, có những vùng đất và con người mà không ai có thể kể thay chúng ta. Tôi mong phim truyền hình Việt Nam ngày càng chuyên nghiệp hơn, từ kịch bản, đạo diễn,các bộ phận sáng tác cho tới hình ảnh, âm thanh, diễn xuất. Nhưng cùng với sự chuyên nghiệp đó, chúng ta vẫn phải giữ được cái hồn, và sự độc đáo của đời sống văn hóa Việt Nam.

Nếu một ngày phim truyền hình Việt Nam vươn ra xa hơn, tôi nghĩ điều khiến khán giả nhớ tới mình, là cách mình kể câu chuyện của chính mình chân thành tới mức nào và độc đáo ra sao. Đó cũng là trách nhiệm của người làm phim hôm nay là: Gìn giữ những giá trị văn hóa, di sản dân tộc, qua từng thước phim với tiêu chí của Đại hội: Đoàn kết – đổi mới – sáng tạo – cống hiến.

Đạo diễn – NSƯT Nhâm Minh Hiền: 'Được sống, được cống hiến cho điện ảnh nước nhà là hạnh phúc lớn lao' (TGĐA) - Những ngày cuối năm, đạo diễn Nhâm Minh Hiền liên tục gặt hái ...

Đạo diễn Nhâm Minh Hiền nghẹn ngào nói về cố diễn viên Thủy Phạm: 'Hoàn thành vai diễn được 3 ngày thì mất' (TGĐA) - Là một nữ diễn viên nhiệt huyết, chân thành với nghệ thuật, Thủy ...