'Marie Antoinette': Khi những điều từng bị xem là 'sai' trở thành dấu ấn

	Lấy cảm hứng từ 'Jurassic Park', đạo diễn Dan Allen biến chú nai Bambi thành quái vật săn người
	'Godzilla' viết lại lịch sử phòng vé Nhật Bản: Bom tấn mới nhất của đạo diễn, biên kịch kiêm giám sát kỹ xảo Takashi Yamazaki

Bộ phim gặp phản ứng không thân thiện ngay từ đầu

Sofia Coppola từng là nạn nhân của một vụ trộm khá đặc biệt. Kẻ trộm đột nhập vào tầng một ngôi nhà phố của nữ đạo diễn tại New York, lướt qua hàng loạt tác phẩm nghệ thuật đắt giá được đóng khung trên tường, rồi quyết định lấy đi một bức ảnh chụp tại phim trường Marie Antoinette (2006).

Trong ảnh của Andrew Durham – nhiếp ảnh gia, nhà sản xuất và bạn thân của Coppola – hai diễn viên quần chúng đứng trong một chiếc lều trắng lớn, khoác những bộ trang phục pastel do nhà thiết kế từng đoạt Oscar Milena Canonero thực hiện. “Thật buồn cười khi xem lại camera an ninh, gã đó cứ nhìn quanh rồi cuối cùng chọn đúng thứ đó để lấy đi. Tại sao ư? Tôi cũng chẳng biết nữa. Đúng là một lựa chọn ngẫu nhiên không thể tin được”, Durham kể.

Jason Schwartzman và Kirsten Dunst

Có lẽ kẻ trộm là một sinh viên điện ảnh. Hoặc ít nhất, người đó từng là một người dùng tích cực trên Tumblr vào thập niên 2010 – nơi những bức ảnh hậu trường đầy chất thơ của Durham về bộ phim thứ ba của Coppola thu hút một cộng đồng người hâm mộ trung thành.

Sự quan tâm dành cho Marie Antoinette dường như chưa bao giờ phai nhạt trong hai thập niên qua. Điều đáng nói là rất khó hình dung bộ phim từng có một khởi đầu đầy trắc trở như thế nào.

Tại Liên hoan phim Cannes 2006, tác phẩm bị một bộ phận khán giả la ó và nhận nhiều đánh giá gay gắt. The Guardian cho rằng phim “gây khó hiểu và thiếu nhạy bén về mặt lịch sử”, trong khi Slate so sánh sự hoài niệm của Coppola về chế độ phong kiến với cách Gone with the Wind hoài niệm về miền Nam nước Mỹ trước Nội chiến.

Phần lớn tranh luận xoay quanh việc Coppola không đặt nặng tính xác thực lịch sử. Nhạc phim mang âm hưởng new wave, các diễn viên nói giọng Mỹ, trong khi câu chuyện về vị nữ hoàng trẻ nước Pháp được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đầy chủ quan, thời trang và cảm xúc.

Việc Coppola được phép quay ngay bên trong Cung điện Versailles càng khiến những chỉ trích trở nên gay gắt. Với một số người, đặc quyền hiếm có ấy đã không được tận dụng để tái hiện lịch sử một cách “đúng chuẩn”.

Về thương mại, Marie Antoinette chỉ vừa đủ thu hồi chi phí sản xuất và không tạo nên một thành công phòng vé đáng kể. Tuy nhiên, bộ phim cũng không hoàn toàn bị giới chuyên môn phủ nhận. Năm 2007, Milena Canonero giành giải Oscar Thiết kế phục trang xuất sắc nhất với những bộ váy pastel cầu kỳ, đồng thời tác phẩm còn nhận Giải thưởng Điện ảnh của Hệ thống Giáo dục Quốc gia Pháp tại Cannes.

Một số nhà phê bình cũng sớm nhận ra rằng điều Coppola hướng tới không phải là một bài học lịch sử về Marie Antoinette, mà là chân dung cảm xúc của một cô gái trẻ bị đẩy vào một thế giới xa lạ.

Khi “sai lịch sử” trở thành một phong cách

Hai mươi năm sau, cách nhìn về Marie Antoinette đã thay đổi đáng kể.

Bộ phim ngày càng được xem như tác phẩm mở ra một hướng tiếp cận mới với dòng phim cổ trang: thay vì đặt nặng việc tái hiện lịch sử, tác phẩm chú trọng cảm xúc, bầu không khí và trải nghiệm chủ quan của nhân vật.

Tóc giả phủ phấn, những bộ váy phồng, giày cao gót, bánh ngọt, champagne và âm nhạc hiện đại tạo nên một Marie Antoinette khác hẳn hình ảnh thường thấy trong các bộ phim lịch sử. Qua lăng kính của Coppola, nữ hoàng trẻ không chỉ là một nhân vật quyền lực mà còn là biểu tượng của sự cô đơn, lạc lõng và những khát khao tuổi trẻ bị mắc kẹt trong cung điện xa hoa.

Thời trang trong Marie Antoinette

Sức sống của bộ phim còn lan sang thời trang và văn hóa đại chúng. Năm ngoái, Bảo tàng V&A ở London tổ chức một triển lãm quy mô lớn trưng bày trang phục, giày dép, nội thất phòng ngủ của Marie Antoinette, cùng các thiết kế của Canonero và những bộ sưu tập thời trang đương đại lấy cảm hứng từ nhân vật này. Giám đốc triển lãm Sarah Grant khẳng định sự kiện sẽ khó có thể thực hiện nếu không có bộ phim của Coppola.

Đến cuối tháng 9, Cung điện Versailles tiếp tục tổ chức một triển lãm tập trung vào Marie Antoinette. Bộ phim cũng được lên kế hoạch chiếu lại tại các rạp nhân dịp kỷ niệm 20 năm ra mắt.

Từ một tác phẩm từng bị cho là “không đủ lịch sử”, Marie Antoinette giờ đây trở thành một biểu tượng thẩm mỹ của điện ảnh đầu thế kỷ XXI.

Marie Antoinette trở thành nữ hoàng sành điệu nhất lịch sử trong một kỷ nguyên mới

Một phần sức hấp dẫn mới của Marie Antoinette đến từ những hình ảnh hậu trường mà Andrew Durham ghi lại.

Trong thời gian thực hiện bộ phim, Durham đã chụp 1.872 bức ảnh trên 52 cuộn phim. Cuốn sách ảnh do Important Flowers phát hành trong tháng 9 tuyển chọn khoảng 400 bức, đưa khán giả trở lại phim trường của Coppola qua một góc nhìn gần như không chính thức.

“Tôi đến đó chỉ để ghi lại quá trình sản xuất cho Sofia. Mục đích là lưu lại tư liệu để Sofia và tôi có thể giữ những khoảnh khắc ấy”, Durham kể.

Ông bay từ Los Angeles tới Paris, ngủ nhờ trên ghế sofa nhà Coppola và mỗi sáng cùng đoàn phim tới trường quay. Vì không có ai đảm nhiệm công việc tương tự, Durham gần như được tự do đi lại và chụp những gì mình muốn.

Điều khiến những bức ảnh này trở nên đặc biệt chính là sự va chạm giữa hai thế giới: cung đình Pháp thế kỷ XVIII và công nghệ đầu những năm 2000.

Kirsten Dunst và Jason Schwartzman xuất hiện trong trang phục cổ điển nhưng lại sử dụng máy tính Apple PowerBook, nghe nhạc bằng iPod Classic. Các diễn viên quần chúng đội tóc giả phủ phấn trắng hút thuốc, trò chuyện bằng những chiếc điện thoại di động to như “cục gạch”.

Những bức ảnh ấy lần đầu xuất hiện trên Vogue Pháp trước khi lan sang nhiều tạp chí khác. Sau đó, mạng xã hội biến chúng thành những hình ảnh được chia sẻ rộng rãi, thậm chí bị in lậu lên áo phông.

Durham cho rằng sức sống của bộ ảnh một phần đến từ việc nó giống như một “time capsule” – viên nang thời gian của một thời kỳ.

“Bộ phim được quay vào năm trước khi chiếc iPhone đầu tiên ra đời. Tôi nghĩ điều đó nói lên rất nhiều về ý nghĩa của những hình ảnh này”, ông nói.

Đó cũng là thời điểm của một Hollywood khác: các đoàn phim có nhiều thời gian hơn, những dự án nghệ thuật được đầu tư công phu và đời sống ngoài trường quay có thể trở thành một phần của ký ức sáng tạo.

Durham nhớ lại những bữa trưa kéo dài, những buổi tối cùng đoàn phim tại Le Baron và những ngày cuối tuần ở Paris. Trong cuốn sách có cả những bức ảnh các thành viên đoàn phim nhảy múa, vui chơi; Coppola xuất hiện trong một khoảnh khắc đời thường khi bị kẹt ngoài căn hộ vì Durham làm mất chìa khóa.

“Tất cả chúng tôi giống như một đám trẻ đang vui chơi ở Paris”, ông nhớ lại.

Và cũng từ đó nảy sinh một câu hỏi: liệu Hollywood ngày nay còn đủ điều kiện để thực hiện những bộ phim xa hoa, tự do và giàu cá tính như Marie Antoinette?

Góc nhìn của người mẹ

Nếu những bức ảnh của Durham đem đến cái nhìn tự do, trẻ trung về phim trường, bộ phim tài liệu Making Marie Antoinette lại cung cấp một góc nhìn hoàn toàn khác.

Đạo diễn Eleanor Coppola – mẹ của Sofia Coppola – đã trực tiếp ghi lại quá trình sản xuất. Bà cùng con gái bắt đầu thực hiện bộ phim tài liệu này trong thời gian hai mẹ con cách ly cùng nhau năm 2020. Tác phẩm được hoàn thành sau khi Eleanor qua đời năm 2024.

Khác với Durham, người luôn tìm cách hòa mình vào đoàn phim, Eleanor quan sát từ khoảng cách xa hơn.

“Bà ấy là một trong những người cực kỳ kín đáo. Tôi nhớ Eleanor thường nấp ở một góc và rất lặng lẽ, đến mức bạn thậm chí không nhận ra sự hiện diện của bà”, Durham kể.

Trong quá trình sản xuất Marie Antoinette, Eleanor ghi lại hơn 80 giờ tư liệu. Máy quay của bà không chỉ ghi những khoảnh khắc hào nhoáng mà còn bắt được những phút căng thẳng, những cuộc trao đổi trong ê-kíp và cả những giây phút rất riêng tư của các diễn viên.

Diane Lane đảm nhận vai trò dẫn chuyện qua những đoạn trích từ nhật ký của Sofia Coppola, trong đó nữ đạo diễn hồi tưởng về quá trình thực hiện bộ phim và những cảm xúc của một người con khi chứng kiến mẹ mình quan sát sự nghiệp của mình.

Kirsten Dunst trong vai Marie Antoinette

Cảnh cuối của bộ phim tài liệu cho thấy Kirsten Dunst thư giãn trong bồn tắm, đọc lại câu nói nổi tiếng thường được gán cho Marie Antoinette: “Hãy để họ ăn bánh ngọt”. Trớ trêu thay, đó cũng là cảnh quay cuối cùng được thực hiện tại Versailles.

Nhìn lại sau 20 năm, Marie Antoinette dường như đã vượt qua những tranh luận từng bao phủ ngày ra mắt. Bộ phim không còn được nhớ chủ yếu vì những tranh cãi về độ chính xác lịch sử, mà bởi cách Sofia Coppola biến một nhân vật lịch sử thành hình ảnh của tuổi trẻ, sự cô đơn và khát vọng tự do.

Những bộ váy, âm nhạc, màu sắc và hình ảnh hậu trường tiếp tục sống trong văn hóa đại chúng, trong khi những tư liệu mới giúp khán giả nhìn lại một thời kỳ làm phim đầy phóng khoáng.

“Đây thực sự mang lại cảm giác của một kiểu phim đã lỗi thời”, Durham nhận xét.

Có lẽ chính nghịch lý ấy lại là một phần lý do Marie Antoinette vẫn còn sức hấp dẫn: một bộ phim từng bị xem là quá hiện đại để kể về thế kỷ XVIII, sau 20 năm lại trở thành một trong những tác phẩm định hình thẩm mỹ của chính thời đại đã sản sinh ra nó.

	Lấy cảm hứng từ 'Jurassic Park', đạo diễn Dan Allen biến chú nai Bambi thành quái vật săn người
	'Godzilla' viết lại lịch sử phòng vé Nhật Bản: Bom tấn mới nhất của đạo diễn, biên kịch kiêm giám sát kỹ xảo Takashi Yamazaki