Phát huy sức mạnh mềm của điện ảnh, phim truyền hình góp phần đẩy mạnh công tác mặt trận trong giai đoạn mới

	'Án mạng xém hoàn hảo': Hóa ra trong mắt Atus, Huy Khánh là người 'phiền phức, gây nhiễu thông tin'
	'Út Lan 2' và hành trình đưa 150 người vào rừng U Minh Thượng

Nếu pháp luật tạo nên trật tự của xã hội, thì văn hóa và nghệ thuật góp phần hình thành chiều sâu của lòng người. Nếu chính sách tạo ra khuôn khổ phát triển, thì sáng tạo nghệ thuật, tác phẩm điện ảnh truyền hình có khả năng làm cho những giá trị của chính sách được cảm nhận bằng cảm xúc, được thấu hiểu qua trải nghiệm và được tiếp nhận bằng sự đồng thuận.

Một tác phẩm điện ảnh, một bộ phim truyền hình, khi trình chiếu đến công chúng khán giả, nó có thể không làm xã hội thay đổi ngay trong một ngày. Nhưng nó có thể thay đổi cách một con người nhìn nhận vấn đề; nuôi dưỡng một niềm tin; củng cố một chuẩn mực ứng xử; và từ những thay đổi tưởng như rất nhỏ ấy, dần hình thành những chuyển biến trong hành vi của cộng đồng.

Có thể hình dung cơ chế tác động ấy bằng một chuỗi:

Thông tin tạo nhận thức – cảm xúc tạo niềm tin – niềm tin thúc đẩy hành động

Đối với công tác Mặt trận, đây là giá trị đặc biệt quan trọng. Bởi mục tiêu của Mặt trận không chỉ là vận động, mà sâu xa hơn là tạo dựng sự đồng thuận xã hội, khơi dậy trách nhiệm công dân và phát huy sức mạnh của mỗi người dân trong sự nghiệp xây dựng đất nước.

Nếu Mặt trận có nhiệm vụ quy tụ lòng dân, thì tác phẩm điện ảnh, phim truyền hình có một khả năng đặc biệt là chạm tới lòng người. Sức mạnh mềm chỉ thực sự xuất hiện khi những giá trị ấy có khả năng gắn kết, thuyết phục và lan tỏa. Và chính ở điểm đó, công tác Mặt trận và hoạt động sáng tạo nghệ thuật gặp nhau.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đánh dấu một bước phát triển rất quan trọng trong tư duy về vị trí của văn hóa. Văn hóa không chỉ được đặt ở vị trí nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết của phát triển bền vững, đồng thời là một thành tố quan trọng cấu thành sức mạnh mềm của quốc gia.

Với những người làm nghệ thuật - điện ảnh và truyền hình, tinh thần ấy đặt ra một câu hỏi rất thực tế: Chúng ta sẽ biến những giá trị Việt Nam thành những câu chuyện mà người Việt Nam muốn xem, muốn nhớ, muốn chia sẻ; và những giá trị văn hoá mà thế giới muốn tìm hiểu về Việt Nam như thế nào?

Thông qua hình ảnh, câu chuyện và cảm xúc, các tác phẩm có khả năng chạm tới nhận thức và trái tim con người, từ đó hình thành sự đồng thuận một cách tự nhiên và bền vững. Chính vì vậy, có thể nói điện ảnh và truyền hình là một trong những kênh hiệu quả nhất để “chạm tới lòng dân” – nền tảng cốt lõi của công tác Mặt trận.

Từ góc nhìn đó, văn học nghệ thuật không chỉ đồng hành mà còn trở thành một nguồn lực đặc biệt trong việc xây dựng đồng thuận xã hội. Đó chính là một biểu hiện của sức mạnh mềm văn hóa.

Nhìn lại hành trình hơn bảy thập kỷ của điện ảnh cách mạng Việt Nam, chúng ta có quyền tự hào về một di sản nghệ thuật đã đồng hành rất sâu sắc với lịch sử dân tộc. Ngành Điện ảnh Cách mạng Việt Nam được khai sinh từ năm 1953 và qua nhiều thế hệ đã hình thành một hệ thống tác phẩm lưu giữ ký ức chiến tranh, cuộc sống, con người và bản sắc Việt Nam.

Từ Chung một dòng sông, Vợ chồng A Phủ, Con chim vành khuyên, Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, Đến hẹn lại lên, Em bé Hà Nội, rồi đến Cánh đồng hoang, Khi mẹ vắng nhà, Bao giờ cho đến tháng Mười…, điện ảnh Việt Nam đã không chỉ ghi lại chiến tranh mà quan trọng hơn là lưu giữ phẩm giá con người Việt Nam trong chiến tranh.

Những nhà làm phim điện ảnh đã tạo ra những cột mốc kinh điển của dòng phim cách mạng, mang đậm bản sắc Việt này.

Ví dụ: Cánh đồng hoang khiến chúng ta nhớ chiến tranh không chỉ qua tiếng súng. Ta nhớ một gia đình người Nam bộ giữa cánh đồng ngập nước, sự sống mong manh khi trên cao, trực thăng quần thảo cùng những làn đạn dữ dội trút xuống.

Cảnh trong phim Cánh đồng hoang

Bao giờ cho đến tháng Mười không nói về hậu quả chiến tranh bằng những con số thương vong. Nó kể nỗi đau của một người phụ nữ phải giấu tin chồng hy sinh để bảo vệ người cha già.

Và chính ở đó, điện ảnh đi từ lịch sử của sự kiện đến lịch sử của tâm hồn con người.

Sau hòa bình, điện ảnh Việt Nam tiếp tục đặt những câu hỏi khó hơn về hậu quả chiến tranh, ký ức, số phận, sự hòa giải và phẩm giá con người qua những tác phẩm như Huyền thoại về người mẹ, Đời cát, Cô gái trên sông, Tướng về hưu, Trăng nơi đáy giếng, Ngã 3 Đồng Lộc, Thương nhớ đồng quê… Những tác phẩm được xem là tiêu biểu của điện ảnh Việt Nam qua nhiều thời kỳ vẫn tiếp tục được phục hồi, trình chiếu và giới thiệu với khán giả trong và ngoài nước. Điều đáng quý nhất là những bộ phim ấy không hô hào với khán giả rằng: “hãy yêu nước”. Chúng kể những câu chuyện khiến khán giả tự cảm thấy yêu đất nước này.

Cảnh trong phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh

Còn Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh lại cho thấy một phương diện khác của điện ảnh: biến ký ức thành tình cảm tha thiết, khiến người trẻ sau khi xem phim thấy yêu quê hương từ những điều rất nhỏ: một làng quê ven biển, một cánh đồng, một mối tình trong ký ức tuổi mới lớn.

Thông qua rất nhiều bộ phim điện ảnh Việt Nam, các thế hệ những nhà làm phim đã cùng nhau chuyển tải thông điệp: Một dân tộc chỉ thực sự giữ được ký ức lịch sử khi các thế hệ sau này, ngoài việc biết điều gì đã xảy ra với đất nước mình, họ còn cảm nhận được, vì sao những ký ức ấy quan trọng đối với cuộc đời, gia đình của họ và cần phải sống thế nào để xứng đáng với các giá trị ấy.

Ngày nay, khi công nghệ nghe nhìn phát triển và xu hướng tiếp nhận nội dung thay đổi, phim truyền hình tiếp tục thực hiện chức năng ấy nhưng bằng một lợi thế đặc biệt: sự đồng hành dài hạn với công chúng ở mọi nơi.

Khán giả có thể sống với một nhân vật qua hàng chục tập phim. Họ chứng kiến nhân vật rung động, biết yêu, sai lầm, tổn thương, lựa chọn và trưởng thành, để rồi cùng cảm thấy cách gắn kết trong một xã hội văn minh, phát triển.

Về nhà đi con không phải bộ phim trực tiếp nói về đại đoàn kết. Nhưng câu chuyện một người cha và ba cô con gái đã khơi lại những giá trị rất căn bản của nếp sống gia đình Việt: trách nhiệm, bao dung, lòng vị tha, sự gắn kết giữa các thế hệ và ý nghĩa của gia đình như một nơi để trở về.

Mà trước cộng đồng là gia đình. Trước những phong trào lớn của xã hội là cách con người đối xử với nhau trong những mối quan hệ gần gũi nhất.

Về nhà đi con đã khơi lại những giá trị rất căn bản của nếp sống gia đình Việt: trách nhiệm, bao dung, lòng vị tha, sự gắn kết giữa các thế hệ và ý nghĩa của gia đình như một nơi để trở về

Không thời gian lại kết nối hình tượng người lính cụ Hồ qua chiến tranh và hòa bình, giữa hành trình cùng đồng đội đi tìm mộ liệt sỹ và sự anh dũng chiến đấu, sẵn sàng lao vào hiểm nguy để bảo vệ tổ quốc. Một tác phẩm có sức thuyết phục không chỉ làm cho người xem kính trọng người lính bởi chức trách của họ, mà phải giúp công chúng hiểu và yêu người lính như một con người – có gia đình, tình yêu, trách nhiệm, những giằng xé và những lựa chọn hy sinh.

Còn với Trời cao nguyên xanh, câu chuyện đặt ra những vấn đề rất gần với công tác Mặt trận: dân tộc, cộng đồng, niềm tin, những ứng xử bất công có thể bị kẻ xấu lợi dụng và nguy cơ chia rẽ đồng bào khi khoảng cách giữa con người với con người không được hóa giải.

Cảnh trong phim Trời cao nguyên xanh

Điều người xem quan tâm: không chỉ là ai đúng, ai sai, mà sâu hơn:

Vì sao một con người có thể mất niềm tin? Vì sao một tổn thương cá nhân có thể bị đẩy thành bất bình xã hội? Vì sao một sự né tránh trong đối thoại với chính quyền có thể trở thành khoảng trống để sự chia rẽ, mâu thuẫn chen vào?

Khác với thông tin báo chí, phim truyện có thể đi sâu vào phân tích những tâm tư, nỗi niềm của người dân trong hoàn cảnh cụ thể:

Bản tin cho chúng ta biết chuyện gì đã xảy ra. Nhưng tác phẩm phim ảnh cần phải giúp con người hiểu, vì sao nó xảy ra trong tâm lý và số phận của một con người.

Và từ đó có thể rút ra một nhận định rất đáng suy nghĩ đối với công tác Mặt trận: Nơi nào niềm tin suy giảm, nơi đó sự chia rẽ có cơ hội xuất hiện. Bảo vệ khối đại đoàn kết vì thế, không thể chỉ bắt đầu khi đã có xung đột. Nó phải bắt đầu sớm hơn, bằng công bằng, tôn trọng, lắng nghe, đối thoại và niềm tin.

Theo tôi, có 3 đóng góp quan trọng nhất của văn học nghệ thuật, điện ảnh truyền hình đối với công tác Mặt trận. Đó là:

Thứ nhất, Hiểu nhau để giảm định kiến:

Qua bộ phim, một người thành phố có thể hiểu đồng bào vùng cao. Một người trẻ hiểu hơn sự hy sinh của thế hệ đi trước. Một người có nhiều cơ hội có thể nhìn cuộc đời từ vị trí của người yếu thế.

Thứ hai, Tin nhau để xây dựng đồng thuận.

Bởi đồng thuận không có nghĩa là tất cả mọi người phải suy nghĩ giống nhau. Một xã hội phát triển, hội nhập đa dạng luôn có khác biệt.

Và giá trị của đại đoàn kết là giúp những con người khác biệt vẫn nhận ra rằng: có những giá trị chung, lớn hơn những điều khác biệt giữa họ.

Và cuối cùng, thứ ba là, cùng nhau hành động.

Một bộ phim kể về người đã hy sinh, có công với đất nước, có thể nối với hoạt động tri ân, sự biết ơn. Một câu chuyện phim về đời sống vùng cao có thể tạo thêm sự hiểu biết về văn hoá, tạo ra sự gắn kết khối đại đoàn kết dân tộc. Một câu chuyện về lòng nhân ái có thể khiến người xem muốn sống tốt hơn, thấy cần làm một việc tử tế, giúp đỡ cộng đồng.

Khi ấy: Tác phẩm tạo cảm xúc – truyền thông tạo lan tỏa – Mặt trận tổ chức sự tham gia – Nhân dân biến đồng thuận thành hành động.

Đó là lúc sức mạnh mềm trở thành sức mạnh xã hội thực sự.

Và tôi xin nói thêm một điều rất nghề nghiệp: Tác phẩm mang trách nhiệm xã hội càng lớn thì yêu cầu về văn hoá nghệ thuật càng phải cao.

Chúng ta không thể dùng ý nghĩa của đề tài phim để bù đắp cho một kịch bản yếu; Không thể yêu cầu khán giả phải xem bộ phim thiếu ngôn ngữ điện ảnh, chỉ bởi mục đích của chúng ta là chuyển tải thông điệp tốt.

Trong thời đại cạnh tranh toàn cầu về sự chú ý, đặc biệt với thế hệ trẻ, chúng ta phải làm cho họ muốn xem câu chuyện chứa đựng bản sắc Việt Nam.

Nếu chúng ta không kể những câu chuyện Việt Nam đủ hay, những câu chuyện khác sẽ lấp đầy khoảng trống ấy.

Nếu chúng ta không xây dựng những hình tượng Việt Nam đủ hấp dẫn, thế hệ trẻ sẽ tìm hình mẫu ở nơi khác.

Nghị quyết 80 của Ban chấp hành TW đặt công nghiệp văn hóa trong mối quan hệ trực tiếp với thị trường, hội nhập và sức mạnh mềm quốc gia; đây cũng là yêu cầu để những giá trị văn hóa Việt Nam được chuyển hóa thành các sản phẩm có sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa rộng hơn.

Đất nước đang bước vào một kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng lớn lao về một Việt Nam giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc, hội nhập sâu rộng và tự tin sánh vai cùng các quốc gia trên thế giới.

Muốn có sức mạnh kinh tế, chúng ta cần nguồn lực. Muốn có sức mạnh công nghệ, chúng ta cần tri thức. Nhưng muốn hơn một trăm triệu con người cùng đi về một hướng, chúng ta cần niềm tin. Muốn biến khát vọng của đất nước thành sức mạnh của toàn dân, chúng ta cần đồng thuận.

Và muốn niềm tin, đồng thuận ấy bền vững, chúng ta cần một nền văn hóa đủ sâu để mỗi người Việt Nam biết mình đến từ đâu, tin vào những giá trị nào và muốn cùng nhau đi tới đâu.

Một bộ phim hay, một tác phẩm tốt có thể làm cho người xem tự hào, khiến họ yêu đất nước bằng sự rung động chứ không bằng nghĩa vụ. Nó khiến những con người khác biệt về lối sống, địa lý, giai cấp… cùng nhận ra rằng: giữa chúng ta có những điểm chung lớn lao hơn, đó là tổ quốc, là đồng bào, là truyền thống. Đó cũng chính là nền móng cho tinh thần của đại đoàn kết.

Nếu Mặt trận là nơi quy tụ lòng dân, thì văn hóa - nghệ thuật phải góp phần bồi đắp lòng dân. Một bộ phim, sau khi trình chiếu, còn tiếp tục duy trì cảm xúc, tác động đến suy nghĩ, tình cảm, và đôi khi thay đổi cả cách ứng xử, văn hóa sống của người xem.

Nếu Mặt trận tạo nên đại đoàn kết bằng niềm tin và đồng thuận, thì điện ảnh - truyền hình có thể gieo những hạt giống của niềm tin ấy bằng những câu chuyện về lịch sử, gia đình, quê hương, con người Việt Nam, về lòng nhân ái và khát vọng vươn lên.

Và tôi tin rằng: Một quốc gia mạnh không chỉ là quốc gia có nền kinh tế lớn, mà còn là quốc gia có những giá trị khiến người dân của mình tự hào và khiến thế giới tôn trọng. Một dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình không chỉ cần sức mạnh của nguồn lực, mà cần sức mạnh của niềm tin rằng chúng ta có thể cùng nhau đi xa hơn.

Điện ảnh và truyền hình, bằng sức mạnh của câu chuyện và khả năng sáng tạo hình tượng nhân vật, có thể góp phần tạo nên niềm tin ấy. Đó là sức mạnh mềm của văn hóa. Để rồi, các thế hệ tiếp nối luôn hiểu về truyền thống lịch sử, tự hào hơn về đất nước, các giá trị văn hóa và con người Việt Nam.

Muốn đất nước vươn mình, trước hết phải làm cho mỗi người Việt Nam tin vào giá trị của chính dân tộc mình, tin vào nhau và tin vào tương lai mà chúng ta đang cùng nhau xây dựng.

Đó cũng là trách nhiệm và cơ hội lớn lao của điện ảnh - truyền hình đối với công tác Mặt trận trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

	'Án mạng xém hoàn hảo': Hóa ra trong mắt Atus, Huy Khánh là người 'phiền phức, gây nhiễu thông tin'
	'Út Lan 2' và hành trình đưa 150 người vào rừng U Minh Thượng