Disney từng tạo ra tuổi thơ cho nhiều thế hệ, còn hiện tại chỉ biết bán lại ký ức?

	'Moana' live-action doanh thu thảm, Disney đối mặt nguy cơ ôm lỗ cả trăm triệu USD
	'Nàng bạch tuyết' live-action Rachel Zegler bị chỉ trích dữ dội vì những phát ngôn gây sốc

Trong nhiều thập kỷ, Disney không chỉ sản xuất phim cho trẻ em mà còn liên tục tạo ra những thế giới đủ sức gắn bó với khán giả suốt cả cuộc đời. Mỗi thế hệ gần như đều có một nhóm nhân vật của riêng mình.

Khán giả lớn lên vào thập niên 1990 có Ariel, Belle, Aladdin, Simba, Mulan hay Tarzan. Sang những năm 2000, Disney tiếp tục giới thiệu Lilo & Stitch, Bolt và Tiana. Nửa đầu thập niên 2010, một thế hệ khác lại được trao những nhân vật biểu tượng mới như Rapunzel, Anna, Elsa, Baymax, Judy Hopps và Moana.

Ariel, Belle và Mulan là 3 nhân vật kinh điển của Disney làm nên tuổi thơ của nhiều đứa trẻ trên thế giới

Điều khiến các giai đoạn ấy trở nên đáng nhớ không chỉ nằm ở số lượng phim. Disney khi đó thường xuyên đưa khán giả đến một vùng đất mới, gặp những nhân vật mới và bước vào câu chuyện chưa từng xuất hiện trước đó.

Đặc biệt từ The Princess and the Frog năm 2009 đến Tangled (2010), Frozen (2013) và Moana (2016), trung bình khoảng 3 năm Disney lại giới thiệu một gương mặt mới trong “vũ trụ Disney” với công chúng. Mỗi nhân vật lại sở hữu một thế giới, nền câu chuyện và hành trình riêng.

Sang đến đầu thập niên 2010, Disney tiếp tục thống trị màn ảnh rộng khi liên tiếp ra mắt các bom tấn phim hoạt hình Tangled, Frozen, Moana

Song song với dòng phim về các nàng công chúa, hãng còn tạo ra Wreck-It Ralph, Big Hero 6 và Zootopia, cho thấy khả năng mở rộng sang nhiều thể loại khác nhau. Khán giả vào thời điểm ấy sẽ không ai biết trước được Elsa sẽ trở thành hiện tượng toàn cầu, Judy Hopps có thể phát triển thành thương hiệu dài hơi hay Moana sẽ mang về hàng tỷ USD. Disney phải đặt cược vào những bộ phim hoàn toàn mới với tương lai không chắc chắn, sau đó mới biến thành công ấy thành phần tiếp theo và sản phẩm ăn theo.

Giai đoạn 2010s không chỉ có chuỗi bộ phim về công chúa, Disney còn sản xuất song song nhiều phim hoạt hình nổi đình đám khác mang những câu chuyện hấp dẫn khác nhau

Những câu chuyện mới dần nhường chỗ cho thương hiệu cũ

Bước sang những năm 2020, Disney vẫn ra mắt các phim hoạt hình mới như Raya and the Last Dragon, Encanto, Strange World và Wish. Trong đó, Encanto trở thành hiện tượng hiếm hoi tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ, chứng minh khán giả vẫn sẵn sàng đón nhận một thế giới mới nếu tác phẩm đủ hấp dẫn. Tuy nhiên, những dự án còn lại không tạo ra một chuỗi thành công ổn định: Raya and the Last Dragon chịu ảnh hưởng của đại dịch, Strange World thất bại nặng nề tại phòng vé, còn Wish không tạo được tiếng vang tương xứng với vị thế bộ phim phát hành nhân dịp kỷ niệm 100 năm Disney.

Encanto: Vùng đất thần kỳ (2021) ra rạp vào đúng thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát mạnh mẽ, nhưng bù lại gặt hái doanh thu khổng lồ trên các nền tảng trực tuyến

Sau nhiều lần nhận lại những kết quả không mấy khả quan, hãng nhanh chóng quay lại các thương hiệu phim hoạt hình đã thành công tạo nên cơn sốt toàn cầu để “vắt sữa” như Moana 2, Zootopia 2, Toy Story 5, Frozen 3 và nhiều phần tiếp theo khác lần lượt được phát triển.

Frozen 3 dự kiến ra mắt vào ngày 24/11/2027

Chính vì phần lớn những dự án mới trong những năm gần đây đều không thể vượt qua cái bóng quá lớn của các tác phẩm từng làm nên thời kỳ rực rỡ trong thập niên 2000 và 2010. Những thất bại liên tiếp phần nào khiến hãng trở nên dè dặt hơn với những ý tưởng sáng tạo mới, ưu tiên ngân sách sản xuất phần tiếp theo của các bộ phim cũ, nhằm bảo đảm sự chú ý của người hâm mộ trên toàn cầu khiến họ kéo nhau ra rạp, qua đó giảm thiểu tối đa rủi ro doanh thu.

Từ người tạo ra ký ức thành người bán lại ký ức

Bên cạnh việc kéo dài các phần phim, Disney còn liên tục biến kho hoạt hình cũ thành phiên bản live-action. Ở giai đoạn đầu, chiến lược này đem về những khoản doanh thu khổng lồ với Beauty and the Beast, Aladdin hay The Lion King. So với một dự án hoàn toàn mới, phim làm lại đã có sẵn cốt truyện, nhân vật, âm nhạc và lượng khán giả yêu mến bản gốc. Chỉ cần một hình ảnh hoặc giai điệu quen thuộc cũng đủ đánh thức ký ức của những khán giả từng lớn lên cùng Disney.

Chính hiệu quả thương mại ấy khiến hãng lần lượt đưa Cinderella, The Jungle Book, Dumbo, Mulan, Pinocchio, The Little Mermaid, Snow White, Lilo & Stitch và Moana trở lại dưới hình thức mới.

Nhưng bước sang nửa sau của làn sóng live-action, kết quả nhận lại của Disney bắt đầu trở nên bất ổn. Mulan, The Little Mermaid, Snow White và gần đây nhất là Moana liên tiếp vướng tranh cãi khác nhau về cách chuyển thể, và nhận về doanh thu không mấy thành công. Những phản ứng trái chiều kéo dài cho thấy hiệu ứng hoài niệm không còn đủ để bảo đảm thành công, thậm chí khiến một bộ phận khán giả ngày càng chán ngán với cách Disney liên tục cố gắng khai thác những tác phẩm cũ.

Mulan (2020) vướng phải tranh cãi liên quan đế chính trị, đồng thời gây thất vọng khi loại bỏ những yếu tố trung tâm được khán giả yêu thích ở bản gốc năm 1998

The Little Mermaid (2023) vấp phải cuộc phản đối rầm rộ từ công chúng khi Disney đã chọn nữ diễn viên da màu vào vai Ariel

Trường hợp Moana càng khiến cảm giác vắt kiệt thương hiệu trở nên rõ ràng. Bản hoạt hình mới ra mắt năm 2016, phần hai tiếp tục được phát hành năm 2024 nhưng Disney vẫn nhanh chóng đưa phim lên màn ảnh dưới dạng live-action.

Moana nhận về nhiều những đánh giá cho rằng phim còn quá mới để phát hành live-action

Thời hoàng kim của Disney đã qua?

Nhìn từ góc độ kinh doanh, việc Disney ưu tiên thương hiệu cũ là điều dễ hiểu vì một dự án mới thất bại có thể gây thiệt hại hàng trăm triệu USD, trong khi nếu chỉ làm phần tiếp theo của những tác phẩm “huyền thoại” gần như chắc chắn có sẵn lượng khán giả quan tâm.

Vấn đề ở chỗ sự an toàn ấy có thể tạo thành vòng lặp nhàm chán, dần biến hình ảnh một hãng phim mang lại điều kỳ diệu cho tuổi thơ trẻ em toàn cầu, trở thành một “cỗ máy kinh doanh” đơn thuần đánh mất đi cảm xúc vốn có. Phim mới không được đầu tư hoặc nuôi dưỡng đủ lâu để đem đến một tác phẩm chỉn chu, thất bại sẽ là điều khó tránh khỏi, rồi mỗi lần như vậy Disney càng có lý do quay về với thương hiệu cũ. Thành công của các phần tiếp theo lại tiếp tục củng cố niềm tin rằng khán giả chỉ muốn xem những gì quen thuộc.

Chiến lược ấy có thể tiếp tục tạo ra những bộ phim tỷ USD, vấn đề cốt lõi mang tính dài hạn sẽ vẫn mắc kẹt không giải quyết được, rằng đến một ngày những Disney đã khai thác gần hết những di sản đã có thì sẽ làm gì tiếp theo? Disney từng khiến mỗi thế hệ trẻ em có một tuổi thơ đáng nhớ khác nhau còn giờ đây, hãng dường như đang mời những thế hệ mới sống lại tuổi thơ của cha mẹ chúng.

	'Moana' live-action doanh thu thảm, Disney đối mặt nguy cơ ôm lỗ cả trăm triệu USD
	'Toy Story 5' đạt doanh thu mở màn cao ngất, phá kỷ lục loạt phim